Yapay Zekânın Tarihi ve Etkileri

⏱ Süre: 2 Ders Saati  •  5. Sınıf  •  Bilişim Teknolojileri ve Yazılım

📌 Kazanım

BTY.5.1.4. (2. bölüm) Yapay zekâ ile ilgili temel kavramları ve özellikleri sorgulayabilme.

c) Yapay zekâ ile ilgili temel kavram ve özellikler hakkında bilgi toplar.

ç) Yapay zekâ ile ilgili temel kavram ve özellikler hakkında toplanan bilgilerin doğruluğunu değerlendirir.

d) Yapay zekânın olası etkilerine ilişkin topladığı bilgiler üzerinden çıkarım yapar.

🎯 Bu Hafta Neler Öğreneceğiz?

• Yapay zekâ ile doğal zekânın benzerliklerini ve farklılıklarını araştırıp poster hâline getireceğiz.
• Yapay zekânın tarihindeki önemli dönüm noktalarını zaman çizelgesinde göstereceğiz ve öncülerini tanıyacağız.
• Bulduğumuz bilgilerin doğru olup olmadığını nasıl kontrol edeceğimizi öğreneceğiz.
• Yapay zekânın olumlu ve olumsuz etkilerinden kendi çıkarım cümlelerimizi oluşturacağız.

💬 Tartış Bakalım

Aşağıdaki soruları önce kendi kendine düşün, sonra arkadaşlarınla paylaş:

• Bir makine yanlış yaptığında hatasından öğrenebilir mi? Neden?
• İnsan ile yapay zekâ arasındaki en temel fark sence nedir?
• Alan Turing, makinelerin insan gibi düşünüp düşünemeyeceğini tartışmaya açtı. Bugün popüler olan yapay zekâları düşününce bu soruya nasıl cevap verirdin?
• Aynı teknolojinin hem faydalı hem riskli olabileceğine bir örnek verebilir misin?

🧠 Yapay Zekâ mı, Doğal Zekâ mı?

"Zekâ" denince aklımıza önce insan gelir; ama bugün makineler de bir şeyleri öğrenip karar verebiliyor. Peki bu iki zekâ aynı şey mi? Doğal zekâ insanın (ve canlıların) beyninde, duygular ve deneyimlerle gelişen zekâdır. Yapay zekâ ise bilgisayarların büyük miktarda veriyi inceleyerek öğrenmesi ve karar vermesidir. Aşağıdaki tabloda ikisinin bazı özelliklerini yan yana görebilirsin:

Kısaca: insan zekâsı sezgi ve duygularla, yapay zekâ ise verileri çözümleyerek karar verir. İkisi birbirini taklit edebilir ama aynı şey değildir.

👥 Birlikte Yapalım — Grup Posteri: Benzerlikler ve Farklılıklar

Önce aşağıdaki Makine mi, Canlı mı? oyununu oyna. Her kartta bir beceri var: Bu beceri bir yapay zekâya mı, yoksa bir insanın ya da hayvanın doğal zekâsına mı ait? Seçimini yap, sonucu ve açıklamayı oku. Her kartın altındaki “🔍 Fark ne?” notlarını defterine yaz, posterinde bu notlara ihtiyacın olacak!

Oyundan sonra 5-6 kişilik gruplar oluşturun ve şu iki soruyu araştırın:

• Yapay zekânın doğal zekâdan ne gibi farklılıkları, hangi benzerlikleri var?
• Yapay zekâ algılama, dil ya da yaratıcılık gibi konularda doğal zekâ kadar başarılı olabilir mi?

Araştırmanızda oyundaki notlarınızı, ders kitabınızı ve güvenilir kaynakları kullanın.

Sonra bulduklarınızı bir A3 posterde anlatın. Posteri ikiye bölün: bir tarafa 🤖 Yapay Zekâ, diğer tarafa 🧠 Doğal Zekâ yazın, ortaya da ortak özellikleri yerleştirin. Yazıların yanında çizim ve sembollerden de yararlanın.

Her grup posterini 1-2 dakikada sınıfa sunar. Dinleyen gruplar soru sorar ve arkadaşlarının fikrini geliştirecek yorumlar yapar. Sunumların sonunda ortak noktaları birlikte tahtada toparlayın.

Etkinliği tam ekranda aç

🎬 Merak Kutusu — Kim Daha İyi?

Bir tablo çiz: sol sütuna "resim çizmek, satranç oynamak, hikâye yazmak, müzik önermek, birini teselli etmek" gibi işleri yaz. Her iş için 10 yıl önce kimin yaptığını, bugün kimin yaptığını ve 10 yıl sonra kimin yapabileceğini tahmin et: insan, yapay zekâ ya da ikisi de. Tahminlerini ve nedenlerini arkadaşlarınla tartış. Yapay zekânın hâlâ eksik kaldığı yerler hangileri?

🕰️ Yapay Zekânın Kısa Tarihi

Yapay zekâ, sandığımızdan çok daha eski bir fikir. Önemli dönüm noktalarını bir zaman çizelgesinde sıralayalım:

👥 Birlikte Yapalım — Yapay Zekâ Tarihi ve Zaman Çizelgesi

Yukarıdaki tabloyu dikkatlice inceleyin ve aklınızda kalan önemli olayları not edin.

Sonra aşağıdaki Yapay Zekâ Zaman Yolculuğu oyununu sınıfça birlikte oynayın. Her olay kartını okuyun ve doğru yılın altına yerleştirin. Kartı sürükleyebilir ya da önce karta, sonra yıla dokunabilirsiniz. Karar vermeden önce videoda gördüklerinizi hatırlayın ve arkadaşlarınızla konuşun. Yanlış yıla koyduğunuz kart geri döner, tekrar deneyebilirsiniz!

Her olay çizelgeye yerleştiğinde çıkan “💡 Biliyor muydun?” notunu okuyun. Her yılı defterinize kendi cümlelerinizle kısa bir açıklamayla yazın. Böylece defterinizde de kendi zaman çizelgeniz olsun.

Çizelge tamamlanınca çalışmayı şu soruyla birlikte bitirin: “Yapay zekâ tarihi, bugünkü gelişmeleri anlamamıza nasıl ışık tutuyor?” 

Etkinliği tam ekranda aç

🔍 Bu Bilgi Doğru mu?

Yapay zekâ hakkında araştırma yaparken internette ve sosyal medyada her türlü bilgiye rastlarız; ama gördüğümüz her bilgi doğru değildir. Bir bilginin doğruluğunu değerlendirmek için kendimize şu soruları sorabiliriz: Bu bilgiyi kim paylaşmış? Kaynak güvenilir mi (üniversite, resmî kurum, uzman kişi ya da ders kitabı gibi)? Aynı bilgiyi başka güvenilir kaynaklarda da bulabiliyor muyum?

🎬 Merak Kutusu — Gerçek mi, Yapay mı?

Bazı yapay zekâ araçları, gerçekte var olmayan insanların bile çok gerçekçi yüz fotoğraflarını üretebiliyor. Öğretmeninin göstereceği iki fotoğraftan hangisinin gerçek olduğunu tahmin etmeye çalış. Neden o fotoğrafı seçtin? Böyle sahte görseller hangi sorunlara yol açabilir? Bu yüzden gördüğümüz bir bilgiyi ya da görseli hemen doğru kabul etmeli miyiz?

🌍 Yapay Zekâ Hayatımızı Nasıl Değiştiriyor?

Yapay zekâ artık birçok alanda karşımıza çıkıyor ve hem fırsatlar hem riskler getiriyor:

• Sağlık: Hastalıkların daha erken fark edilmesine ve teşhisin hızlanmasına yardımcı olabilir.
• Tarım: Ürün verimliliğini artırabilir, bitki hastalıklarının tespitine katkı sağlayabilir.
• Turizm: Dijital rehberlik ve kişiye özel gezi önerileri sunabilir.
• Eğitim: Herkesin kendi hızında öğrenmesine destek olabilir.
• Sosyal medya ve eğlence: İlgi alanlarımıza göre içerik önerir; ama gizlilik ve teknoloji bağımlılığı gibi sorunları da gündeme getirir.
• İş gücü: Bazı işleri kolaylaştırır; bazı işlerin makineler tarafından yapılması ise iş kaybı endişesi doğurabilir.

Yapay zekânın verimliliği artıran yönlerini takdir ederken etik riskleri de eleştirel bir gözle incelemeliyiz: kişisel verilerin korunması, yanlış bilgi ve kötüye kullanım bunların başında gelir.

👥 Birlikte Yapalım — Günlük Hayatta Yapay Zekânın Etkileri

Yapay zekânın hayatımıza getirdiği fırsatları ve riskleri tartma zamanı! Sınıfça 6 gruba ayrılın. Her grup aşağıdaki Yapay Zekâ Etki Terazisi sayfasından bir alan seçsin: sağlık, eğitim, tarım, turizm, sosyal medya ve eğlence ya da iş gücü.

1. Alanınıza ait kartları okuyun ve terazinin olumlu ya da olumsuz kefesine yerleştirin. Karar vermeden önce grubunuzla tartışın: "Bu durum insanlara fayda mı sağlıyor, yoksa bir risk mi taşıyor?"
2. Terazinin iki tarafına da bakın ve grubunuzla bir çıkarım cümlesi oluşturun. Cümlenizde hem bir fırsat hem de bir risk ya da uyarı olsun. Örnek: "Yapay zekâ turizmde gezginlere kendi dillerinde rehberlik edebilir; ancak konum bilgilerimizin korunmasına dikkat etmeliyiz."
3. Cümlenizi sayfadaki kontrol listesiyle kontrol edin ve sınıf panosuna ekleyin.
4. Her grup cümlesini sınıfa okusun. Dinlerken şuna dikkat edin: Farklı alanlarda hangi riskler tekrar ediyor?

Çalışmayı şu soruyla bitirin: "Yapay zekâyı faydalı ve güvenli kullanmak için hepimizin dikkat etmesi gereken kural ne olmalı?"

Etkinliği tam ekranda aç

🌍 Toplum İçin Ne Anlama Geliyor?

Yapay zekânın tarihini, etkilerini ve sınırlarını bilmek, bu teknolojiyi bilinçli kullanmamızı sağlar. Bir haberde "yapay zekâ şunu yaptı" dendiğinde kaynağını sorgulayabilir, geçmişteki gelişmelerle karşılaştırabilir ve kendi çıkarımımızı yapabiliriz. Bu, bilinçli bir dijital vatandaş olmanın önemli bir parçasıdır. Sence yapay zekâ bilen biri toplum için neler yapabilir?

🔁 Özet

• Doğal zekâ duygu ve deneyimlerle, yapay zekâ ise verileri çözümleyerek çalışır; ikisi birbirini taklit edebilir ama aynı şey değildir.
• Yapay zekânın tarihinde 1950 (Turing), 1956 (McCarthy), 1959 (Cahit Arf), 1997 (Deep Blue), 2016 (AlphaGo) ve 2022 (ChatGPT) önemli dönüm noktalarıdır.
• Bir bilginin doğruluğunu değerlendirmek için kaynağını sorgulamalı ve güvenilir kaynaklarla karşılaştırmalıyız.
• Yapay zekâ sağlık, tarım, turizm, eğitim gibi alanlarda fayda sağlar; gizlilik, iş kaybı ve yanlış bilgi gibi riskler de taşır.
• Topladığımız bilgilerden kendi çıkarım cümlelerimizi oluşturabiliriz.

Animasyonu tam ekranda aç

✅ Kendimi Değerlendiriyorum

Bu haftanın konusuyla ilgili aşağıdaki soruları kendi cümlelerinle cevaplamayı dene:

1. Yapay zekâ ile doğal zekâ arasında bir benzerlik ve bir farklılık söyle.
2. Yapay zekâ tarihinde seni en çok şaşırtan olay hangisi? Neden?
3. Bir bilginin doğru olup olmadığını anlamak için hangi soruları sorarsın?
4. Yapay zekânın hayatımızdaki bir olumlu ve bir olumsuz etkisini örnekle açıkla.
5. Bu hafta öğrendiklerinden yola çıkarak yapay zekâ hakkında kendi çıkarım cümleni yaz.

✂ PDF burada bitsin 

Dersin Sunumu

Dersin Videosu